Первая страница
Наша команда
Контакты
О нас

    Главная страница


Сборник статей и тезисов XI международной научно-практической конференции преподавателей, аспирантов, магистрантов, студентов




страница1/11
Дата05.05.2018
Размер1.67 Mb.
ТипСборник статей
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


Министерство образования Республики Беларусь

Белорусский государственный университет

Филологический факультет

Кафедра английского языкознания

Идеи. Поиски. Решения.

Сборник статей и тезисов XI Международной

научно-практической конференции

преподавателей, аспирантов, магистрантов, студентов

Минск, 22 ноября 2017 года
В семи томах
Том 6

Минск


БГУ

2018


УДК 811.1/.8(072)(06)
И 291
Решение о депонировании вынес:

Совет филологического факультета

(протокол № 4 от 20.12.2017)

Редакционная коллегия:

доктор филологических наук, профессор И. С. Ровдо – председатель;

доктор педагогических наук, профессор Н. Н. Нижнева – отв. редактор;

доктор педагогических наук, профессор Л. П. Костикова;

кандидат филологических наук, доцент Н. М. Шахназарян;

кандидат филологических наук, доцент П. И. Навойчик;

кандидат филологических наук, доцент Н. П. Науменко.

Идеи. Поиски. Решения: сборник статей и тезисов XI Международной научно-практической конференции преподавателей, аспирантов, магистрантов, студентов, Минск, 22 ноября 2017 г. В 7 ч. Ч. 6 / БГУ, Филологический фак., Каф. английского языкознания; редкол.: Н. Н. Нижнева (отв. ред.) [и др.]. – Минск: БГУ, 2018. – 191 с.: ил. – Библиогр. в конце ст.


В сборнике статей и тезисов XI Международной научно-практической конференции раскры­ваются различные подходы к решению проблем межкультурной коммуникации, перевода художественной, научно-технической литературы. Рассматриваются инновационные методы и технологии обучения иностранным языкам, исследуются проблемы современной высшей школы. Анализируются проблемы зарубежного и отечественного языкознания.

Том 6 содержит материалы проблемного поля «Язык и литература».

Сборник предназначен для преподавате­лей, аспирантов, магистрантов, студентов.

СОДЕРЖАНИЕ

ЯЗЫК И ЛИТЕРАТУРА

Антух К. С., ПысинаИ.С. Тема двойничества в повести

Р. Л. Стивенсона «Странная история доктора Джекила и мистера Хайда»..........................................................................................................6

Анцімонік А. В. Вобразна-выяўленчыя сродкі ў паэзіі В. Трэнас.......11

Бабровіч В. Д. Асоба Францыска Скарыны ў мастацкім і

навуковым асвятленні...............................................................................15



Балабанович И. С. смерть в интертекстуально маркированных стихотворениях А. кушнера современного периода.............................23

Бандурына К. М. Дэфармацыя рэчаіснасці ў рамане В. Гапеевай “Рэканструкцыя неба”...............................................................................28

Беляева В.В. Поэма «Тарас на Парнасе» в переводе на английский язык.............................................................................................................32

Бортник И.А. Язык и функции потока сознания в системе художественных средств Дж. Джойса и С. И. Виткевича

(На примере романов «Улисс» и «Прощание с осенью»).....................43

Будько М.С. Поэзия с женским лицом: стихи Светланы

Лаврентьевой и Светланы Сургановой...................................................50



Будько М. С. Мистический реализм в поэзии Светланы

Лаврентьевой (Кот Басё)...........................................................................56

Гуляк Д.А. Метараман: гісторыя навуковага асэнсавання і асноўныя металітаратурныя тэхнікі..........................................................................60

Delvaux J. Les surrealistes français et le septieme art: l'enthousiasme

des premiers temps......................................................................................66



Жукава Ю. А. Мастацкая карціна свету ў разуменні літаратуразнаўцаў......................................................................................71

Жигрина К. Языкoвaя игpa кaк спoсoб peaлизaции кoмичeскoгo эффeктa.......................................................................................................76

Зайнобиддинова Г., Маллабоева С. влияние американской

культуры на узбекскую.............................................................................81



Каско М.С. Перыфраза ў творчасці Максіма Танка..............................85

Киселева А. В. Проблема самоубийства в философско-аллегорическом романе У. Голдинга «Ритуалы плавания»..............................................90

Конникова В. Н. Формы присутствия литературы в компьютерных играх...........................................................................................................97

Крупица В. В. Стихи В.В. Маяковского в воссоздании Кондратом

Крапивой средствами белорусского языка...........................................101



Манюк Е.С. Шекспиризмы: языковое наследие У. Шекспира...........108

Мухатова А. Д. Соприкосновение мыслей в творчестве

А.С. Пушкина и Абая..............................................................................113



Пилюткевич П.А. Зооморфизмы в составе пословиц и

поговорок.................................................................................................119



Радкевич Э. С. Английский сонет 17 века............................................124

Cемашко К.С. Специфика римейка в драматургии Н. Коляды..........138

Содько Н.Н. Женские образы в комедии

«Укрощение строптивой».......................................................................144



Soroka I.A. Oxymoron as a literary figure of speech...............................151

Турковская Е.В. Языковые средства создания трагического

эффекта в новелле Ф. Кафки «Превращение»......................................155

Хомцова Е.В. Лексикологический анализ лексико-семантических групп в произведении О. Генри «Неоконченный рассказ».................160

Чернецов А.Д. Хронотоп: на стыке языка и литературы....................163

Часнок І. Ч. Наратыўная будова драматызаванай аповесці

«Антон» М. Гарэцкага............................................................................168



Shpakovskaya V.V. Using songs to teach grammar.................................173

Yakubova M., Abduvaliyeva H. Analysis of the story “A King’s Lesson” by William Morris.....................................................................................178

Ярема Э. В. « “Макбет” Шекспира и сюжет о короле Макбете из “Хроник Шотландии и Ирландии” Э. Холиншеда:

Сопоставительный анализ»....................................................................183



Yaqubjonova R. Teaching benefits of children’s literature

at early ages...............................................................................................187



ЯЗЫК И ЛИТЕРАТУРА
ТЕМА ДВОЙНИЧЕСТВА В ПОВЕСТИ Р. Л. СТИВЕНСОНА «СТРАННАЯ ИСТОРИЯ ДОКТОРА ДЖЕКИЛА

И МИСТЕРА ХАЙДА»

Антух К. С., ПысинаИ.С.

Белорусский государственный университет
Данная работа направлена на исследование темы двойничества в повести Р. Л. Стивенсона «Странная история доктора Джекила и мистера Хайда».

Роберт Льюис Стивенсон – выдающийся английский писатель, поэт и теоретик шотландского происхождения, родился 13 ноября 1850 года в семье инженеров в Эдинбурге. Он является основоположником нового литературного направления конца XIX века – неоромантизма, значительно отличающегося от романтизма первой половины века.

Тема возможности слияния злого и доброго начала в одной личности заинтересовали писателя после знакомства с произведением Ф. М. Достоевского «Преступление и наказание». Он был потрясен силой воображения, мистического двойничества добра и зла в человеческой натуре. После прочтения во французском переводе романа «Преступление и наказание» у писателя появилась идея написания психологического этюда «Маркхейм», который и положил начало готическому роману «Странная история доктора Джекила и мистера Хайда».

В романе Стивенсона ярко и выразительно представлен мотив двойничества.

Главной проблемой произведения является вопрос о мистической взаимосвязи науки и совести человека.

Исследование посвящено рассмотрению истоков темы двойничества, которые исследовались с античности, на примере близнечных мифов «Два Менехма» и «Амфитрион» (Тит Макций Плавт), а также двойничество нашло свое отражение у Аристотеля: человек является психобиологическим существом, который сочетает в себе сознательное и внесознательное начало. Далее эта тема осмысливается с философской точки зрения. Это было связано с Великой Французской революцией, социально-политическими потрясениями в обществе, во время которых была сформулирована новая идея в искусстве: отразить весь спектр вопросов о бытие человека во Вселенной. Появился новый тип личности, который был в противоборстве с окружающей действительностью. Это и породило конфликт субъективного и объективного. Существовали внутренние и внешние двойники, представляющие как положительное, так и отрицательное начало. Внешний двойник – отношение к действительности (двоемирие), внутренний – собственное сознание индивида (его проекции).

Особое воплощение получила тема двойничества в творчестве Э. Т. А. Гофмана. Разрыв между идеальным миром и реальной действительностью – главная тема произведений Э. Т. А Гофмана. Роман «Житейские воззрения кота Мурра» является ярким произведением, которое содержит в себе двойственность миров, острую сатиру и высокий романтический стиль, подчеркивая талант Э. Т. А Гофмана.

Феномен двойничества затронул и русскую литературу XIX века, на которую особое влияние оказало творчество Э. Т. А Гофмана. Великие русские писатели Ф. М. Достоевский и Н. В. Гоголь были заинтересованы в воплощении мотива двойничества в своих произведениях.

Н. В. Гоголь создавал двойников, похожих на себя, исходя из своих личных предпочтений. Цикл «Петербургских повестей» ярко отразил двойничество на примере таких произведений как «Невский проспект», «Нос», «Записки сумасшедшего». В повести «Невский проспект» соединяются сущность и видимость, внутреннее и внешнее, которые не могут существовать отдельно друг от друга. В повести «Нос» раздвоение происходит на физическом уровне: часть тела становиться самостоятельным субъектом, тема двойничества восходит на новую ступень развития. В повести «Записки сумасшедшего» двойничество внутреннее, и оно происходит в подсознания главного героя, не выходя за его рамки.

«Преступление и наказание» Ф. М. Достоевского является сложным по своей структуре произведением, так как автор уделяет внимание и внешней действительности, и внутреннему миру героя. Теория Раскольникова, которая делит людей на «тварей дрожащих» и «право имеющих», - причина жестокого убийства старухи, которая положила начало внутреннего разрыва персонажа. Существует в произведении несколько прототипов главного героя, которые тоже имели свои теории. Это Лужин и Свидригайлов. Теория «целого кафтана», представленная Лужиным, и теория Свидригайлова, нашли свое отражение в сознании Раскольникова. Наличие духовных двойников влияет на мировоззрение главного героя и его полное раскрытие в произведении.

В литературе существует некое подразделение двойников, они могут отличаться происхождением, отношением друг к другу, мировоззрением. Также определяют три пары двойников: антагонисты, карнавальные пары и близнецы. Двойники-антагонисты наиболее широко распространены в эпоху романтизма, где они противопоставлены друг другу. Карнавальные пары – это единый социум, где один повелевает другим. Отличительной чертой близнецов является то, что они различны лишь внешне, внутренне же они похожи и выступают против общества.

Представилось необходимым рассмотреть феномен двойничества на примере готической повести Р. Л. Стивенсона «Странная история доктора Джекила и мистера Хайда». Раздвоение личности здесь представлено широко и происходит осознанно. Доктор Генри Джекил, который не может ужиться со своей двойственной сущностью, решает при помощи эксперимента разъединить две личности – темную и светлую. В произведении также важен нотариус Аттерсон, который на протяжении всей повести пытается выяснить причины странного поведения своего друга, Генри. Истинное воплощение зла в произведении – мистер Хайд, тот, во что при помощи препаратов превращался благочестивый доктор Джекил. Причина двойственности главного героя находится в нем самом, и он понимает это, следовательно, внутренний конфликт находит отражение в вытеснении второй личности в другое тело. Но эксперимент заключался в превращение одного в другого при помощи препаратов, находясь в одном теле. Существовала не только ярко очерченная грань между Хайдом и Джекилом, но и все произведение было построено на контрастах. При помощи внешнего проявления действительности двойственность Джекила проявилась гораздо быстрее. В повести присутствует мотив двойственности дня и ночи, как внешнее проявление.

Здесь также находят свое отражение две теории известных психоаналитиков, Зигмунда Фрейда и К. Г. Юнга, которые пересекаются с проблемой двойственной человеческой натуры. Произведение наполнено эпитетами, гиперболами, сравнениями, которые ярко характеризуют его индивидуальность. Р. Л. Стивенсон подчеркивает феномен двойничества, используя подходящий стиль написания, который создает атмосферу таинственности и загадочности на протяжении всей повести.
Литература


  1. Н.Я. Берковский Н.Я. Романтизм в Германии. Ленинград. Художественная литература. 1973, 576 с.

  2. Боннар А. Греческая цивилизация. Москва. Искусство. 1992. 269 с.

  3. Герцен А.И. Собрание сочинений в 30 томах. Москва. Издательство Академии наук СССР. 1954-1965гг. Том 1.

  4. Зеньковский В. Зло в человеке // Путь. - №56. - Июль 1938. С. 19-36.

  5. Панченко А.М. Русская культура в канун петровских реформ. Москва «Наука». 1984. 208 с.

  6. R. L. Stevenson «The strange case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde» // Anthony Atkielski. 1998.

  7. Р. Л. Стивенсон «Странная история доктора Джекиля и мистера Хайда» (Пер. Е. М. Чистякова-Вэр). 1900.


ВОБРАЗНА-ВЫЯЎЛЕНЧЫЯ СРОДКІ Ў ПАЭЗІІ

В. ТРЭНАС

Анцімонік А. В.

Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт
Звычайна пры лінгвістычным аналізе разгляду падвяргаюцца толькі тыя тропы, што былі выкарыстаны аўтарам упершыню, то бок тыя, якія носяць арыгінальны характар. Неабходнасць разбору вобразна-выяўленчых сродкаў адзначыў І. Лепешаў: “Аналіз моўных сродкаў дапамагае глыбей пранікнуць у сутнасць ідэйнага зместу твора, убачыць і адчуць майстэрства «плана выражэння»” [1, с. 13].

Як вядома, важную ролю ў наданні гучанню паэтычных твораў большай экспрэсіўнасці і адметнасці адыгрываюць спецыяльныя сродкі маўленчай выразнасці, да якіх адносяцца тропы і фігуры. У лірычнай творчасці сучаснай беларускай аўтаркі Вікі Трэнас (зборнікі “Цуд канфіскаванага дзяцінства” (2005) і “Экзістэнцыйны пейзаж” (2008)) тропы – гэта багатая старонка. Паэтка не звяртаецца да звыклых выразаў, а бесперапынна прыдумвае свае, чаго і патрабуе, у сутнасці, якасная паэзія. Разгледзім асноўныя вобразна-выяўленчыя сродкі ў кнігах вершаў В. Трэнас, улічваючы, што пры лінгвістычным аналізе такіх фактаў мовы вызначаюцца семантычная аснова тропаў, знешне нябачныя аналогіі паміж з’явамі, вывучаецца моўны механізм пераноснага ўжывання слова, мастацкага пераўтварэння [1, с. 68].

Згодна з “Літаратуразнаўчым слоўнікам” В. Рагойшы, метафара з’яўляецца адным з асноўных відаў тропа. Гэта ўжыванне асобнага слова ці цэлага выразу ў пераносным значэнні праз супастаўленне пэўнай з’явы ці прадмета на аснове іх падабенства або кантрасту [2, с. 151]. Метафары ёсць прыклады мастацкага ўспрымання свету. Так, трэнасаўскі троп “чэзлі вочы” [3, с. 11] сведчыць пра страту органамі зроку сваіх фарбаў, адпаведна, пра страту зацікаўленасці нечым. Метафару можна патлумачыць як працэс “патухання” жыцця ў вачах, калі позірк не дэманструе цікавасці да акаляючага, губляе сваю яркасць; у прамым сэнсе чэзнуць могуць расліны: калі ўявіць, як пад восень вянуць кветкі – даволі проста зразумець і чэзненне вачэй. Троп “скрыўлены жах” [3, с. 12] на першы погляд з’яўляецца сумяшчэннем несумяшчальнага: жах – гэта нематэрыяльная катэгорыя, а паняцце крывізны можна прымяніць толькі да матэрыяльна выражаных рэчаў. Аднак дадзеная метафара тонка дэманструе характэрны бок жаху.

У зборніках шмат прыкладаў персаніфікацыі і адухаўлення, якія В. Рагойша адносіць да разнавіднасці метафары. Персаніфікацыя ў мастацкім тэксце рэалізуецца праз наданне неадушаўлёным прадметам і з’явам чалавечых уласцівасцей [2, с. 152]. Адухаўленне – надзяленне прадметаў навакольнага свету здольнасцю адчуваць і мысліць [4, с. 28]. У Вікі Трэнас сустракаем наступныя прыклады: “смех засынае”, “жах бяжыць”, “заспявае снег”, “самота малюе кругі”, “бераг падміргвае”, “сумнеў блукае”, “дыхаюць сцены”, “вершык ціўкае”, “поўня вые”, “умыўся яблык”, “восень б’ецца”, “сцябецца лёс”, “сонца раскінула хвалі сваіх валасоў”, “манекены метафар жывуць за вітрынамі” і інш.

Перыфразы падаюць назвы прадметаў ці з’яў праз пэўную характарыстыку, што выдзяляе іх найбольш істотную прыкмету. Сутнасць такога віду тропа заключаецца ў перанясенні назвы адных прадметаў або з’яў на другія на аснове іх унутранай ці знешняй сувязі [4, с. 50]. У В. Трэнас сустракаем “упалага анёла” [3, с. 7] – Д’ябла, “шыбіну цела” [5, с. 3] – рэбры ці грудную клетку, “радзімкі неба” [5, с. 4] – зоркі. Немалаважна, што перыфразы надаюць дадатковую выразнасць мове.

На паэтычнай прасторы зборнікаў паэткі сустракаецца вялікая колькасць параўнанняў: “Вясновы ветрык як цёплы дотык”, “У сэрцы Бога, быццам кроў, пульсуюць душы”, “Паэтка параненым зверам глядзіць на вясну”, “ты стаміўся параненым ваўчанём” і інш. Пры такім супастаўленні двух прадметаў, з’яў ці паняццяў сутнасць аднаго з іх вытлумачваецца праз сутнасць другога. У складзе гэтага тропа прысутнічаюць два члены параўнання, называецца як тое, што супастаўляецца, так і тое, з чым супастаўляецца [4, с. 47].

Звяртаюць на сябе ўвагу арыгінальныя эпітэты В. Трэнас – вобразныя азначэнні прадмета, якія адначасова выконваюць функцыю апісальнай характарыстыкі і функцыю экспрэсівізацыі маўлення: “Святло, прывабленае вагнём”, “маўклівыя дзверы”, “Праменьчык, засохлы ад слоты”, “Ссівелыя вейкі”, “крохкая халадэча” і інш. Эпітэты арыентуюцца не на прамое, а на пераноснае значэнне слоў [2, с. 262].

Што да фігур, якія з’яўляюцца пэўнай трансфармацыяй (можа быць у межах лексічнай адзінкі, словазлучэння ці сказа), то з двух зборнікаў Вікі Трэнас найбольшае значэнне маюць інверсія і сінтаксічны паралелізм. Так, адваротны парадак слоў (інверсія), як правіла, з’яўляецца сродкам узмацнення выразнасці. Таму што калі слова, якое мае асаблівую ідэйна-мастацкую вартасць, спецыяльна ставіцца не на звычайнае месца (як прынята пры прамым парадку слоў), то яно набывае спецыфічную інтанацыю і выразны лагічны націск: “чэзлі вочы ад вясновае вабноты / навастрыў свае шыпы калючы снег” [3, с. 11], “ссівелыя вейкі твае прымрояцца ў сне” [3, с. 15], “і хвіліна з кішэні збегла” [5, с. 25].

Прыкладам сінтаксічнага паралелізму служаць наступныя радкі: “я ў пекле, што хтось неабачліва страціў / я ў пекле, што выпала зь нечай кішэні” [3, с. 26], “нябёсы ахінае смутак / нябёсы абдымае бог” [3, с. 72], “тое, што скажу яму / тое, што скажу Табе” [3, с. 88], “Чэрвень гэты чарвівы ад слоў мінакоў і знаёмцаў. / Чэрвень гэты чырвоны, аж чырвань ільсніцца ў вечах” [5, с. 40].

Такім чынам, майстэрства паэткі вызначаецца ўважлівым стаўленнем да мовы, удалым выкарыстаннем вобразна-выяўленчых сродкаў, што сведчыць аб яе ўдумлівых адносінах да стварэння арыгінальных вобразаў пры дапамозе мастацкага слова. З троп найбольшую ўвагу звяртаюць на сябе арыгінальныя метафары, эпітэты, перыфразы і параўнанні, з фігур – інверсія і сінтаксічны паралелізм. Відавочна, што праз зварот да вобразна-выяўленчых сродкаў В. Трэнас удалося стварыць свой мастацкі свет і індывідуальны паэтычны стыль, а таксама раскрыць пададзеныя ідэі і тэмы і як мага больш выразна акрэсліць праблемы, якія цікавяць аўтарку.



Литература

  1. Лепешаў, І. Я. Лінгвістычны аналіз тэксту: вучэб. дапам. / І. Я. Лепешаў. – Мінск: Выш. шк., 2009. – 287 с.

  2. Рагойша, В. П. Літаратуразнаўчы слоўнік: тэрміны і паняцці: для школьнікаў і абітурыентаў / В. П. Рагойша. – Мінск: Нар. асвета, 2009. – 303 с.

  3. Трэнас, В. Цуд канфіскаванага дзяцінства: Вершы / В. Трэнас. – Мінск: Логвінаў, 2005. – 94 с.

  4. Рагойша, В. П. Паэтычны слоўнік / В. П. Рагойша. – Мінск: Выш. школа, 1979. – 320 с.

  5. Трэнас, В. Экзістэнцыйны пейзаж: вершы / В. Трэнас – Мінск: Галіяфы, 2008. – 84 с.



АСОБА ФРАНЦЫСКА СКАРЫНЫ Ў МАСТАЦКІМ І НАВУКОВЫМ АСВЯТЛЕННІ

Бабровіч В.Д.

Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт
Тэма асэнсавання гісторыі заўсёды займала важнае месца ў сусветнй мастацкай літаратуры і станавілася асабліва актуальнай у пераломныя моманты развіцця грамадства. У 1990-я гады, у час нацыянальнага адраджэння, узмацнілася цікавасць да гістарычнага мінулага Беларусі і, як вынік, з’явілася вялікая колькасць гісторыка-мастацкіх твораў. У ХХ стагоддзі ў драматургіі гістарычная тэматыка дасягнула найбольшага росквіту. Грамадства зацікаўлена ў наяўнасці мастацкіх твораў пра мінулае, адчуваецца неабходнасць абудзіць цікавасць да гісторыі сваёй краіны.

Як сцвярджае даследчык Ф.Драбеня, што “драматургі на мяжы ХХ – ХХІ стагоддзяў звярталіся часцей да перыяду княжання Вітаўта і Ягайлы, паўстання пад кіраўніцтвам Кастуся Каліноўскага, Слуцкага паўстання. Аўтары выкарыстоўвалі сюжэты з ХХ ст., як ужо мінулай гістарычнай эпохі, асэнсоўвалі сумныя падзеі 1930-х гг., калі ў краіне адбываліся масавыя рэпрэсіі” [2, с. 35].

На сённяшні час адной з самых распаўсюджаных тэм з’яўляецца праблема светапогляду Ф.Скарыны і накіраванасці яго дзейнасці – гэта па сутнасці частка глабальнай праблемы станаўлення і развіцця беларускага народа.

Пачынаючы з другой паловы 50-х гадоў абвастрылася ўвага літаратуры і мастацтва да мінулага. Прычынай гэтаму паслужыла жаданне пісьменнікаў глыбей зведаць гісторыю свайго народа, вывесці вытокі сённяшняга дня з ўчарашняга. Сярод самых знакамітых беларускіх дзеячаў культуры можна вызначыць вядомых І.Мележа, К.Чорнага, У.Караткевіча В.Іпатаву, У.Арлова, Л.Дайнеку і інш. Яны асвятлялі розныя часы гісторыі з яе адметнымі гістарычнымі асобамі, якія вядомы нам.

Адной з адметных асоб эпохі Рэнесансу з’яўляецца Францыск Скарына. Літаратурна-мастацкае адлюстраванне дзейнасці Ф.Скарыны і яго эпохі пачалося ў перыяд паскоранага развіцця беларускай літаратуры, росту нацыянальнай самасвядомасці і прагрэсіўнай грамадска-палітычнай думкі – ў канцы XIX – пач. XX стст.

Рэалістычнае, гістарычна праўдзівае і рамантычна-ўзнёслае адлюстраванне вобраза Скарыны і яго эпохі пачалося ў творчасці М.Багдановіча – аднаго з першых даследчыкаў беларускага Адраджэння XVI ст., аўтара манаграфічнага артыкула пра Францыска Скарыну, які быў створаны ў 1913 годзе, але да нашага часу не захаваўся. Менавіта ў М.Багдановіча ёсць цыкл вершаў(“Старая Беларусь”, 1912 г.), прысвечаных сярэдневяковым асветнікам.

Першым эпічным творам, які прысвечаны асобе, творчасці і дзейнасі Францыска Скарыны, з’яўляецца аповесць С.Хурсіка “Францішак Скарына”. У аснове сюжэту гістарычны факт – пажар у Вільні летам 1530. Герой аповесці Скарына разам са сваімі сябрамі – бурмістрам Я.Бабічам, друкарамі Данілам і Цімохам – змагаецца за палітычную незалежнасць і культурную самабытнасць Беларусі. Паводле аўтарскай канцэпцыі, Скарына быў народным асветнікам, які не цікавіўся рэлігійнымі пытаннямі, адмаўляў планы царкоўнай уніі, выкрываў антынародны характар лютэранства і каталіцызму, хоць фармальна сам перайшоў у каталіцтва, каб вучыцца ў Кракаўскім універсітэце. У творы Францыск Скарына паўстае як і ў большасці твораў, гуманістам, чалавекам, які змагаецца за правы сялян (імкнецца вызваліць іх ад прыгнёту, дазволіць атрымліваць адукацыю і г.д.). У творы Хурсіка Францыск Скарына губляе не толькі працу свайго жыцця, але і фармальна сваё жыццё – ў падпаленай кнігадрукарні, разам з кнігамі, загінулі яго дзеці. Але гэта не спыняе Францыска Скарыну ў яго творчасці, у яго мэтанакіраванай працы. Разам з памочнікам Данілам ідзе ў горад, каб памагаць бедным пагарэльцам.

Цікавасць да спадчыны Францыска Скарыны і яго непаўторнага чалавечага лёсу на высокім мастацкім узроўні выявілася ў паэзіі


1950-1960-х гадоў. Адметнымі творамі гэтага часу, прысвечаныя не толькі Скарыне, а і яму падобным асветнікам Сярэднявечча, можна лічыць верш С.Грахоўскага “Палачанка”(1959), С.Шушкевіч “Скарына ў Празе” (1962), Н.Гілевіч “Мара Скарыны” (1965).

Адным са знакамітых праяўленняў вобраза Францыска Скарыны ў сусачнай беларускай прозе з’яўляецца твор У.Караткевіча “Зямля пад белымі крыламі”, дзе аўтар перадае ў зразумелай форме, сцісла і паслядоўна ўсю гісторыю Беларусі, акрэсліваючы асноўныя моманты з галоўнымі асобамі сва йго часу. Сярод асветнікаў, пра якія ідзе размова ў кнізе, чытач сустракае Францыска Скарыну, Еўфрасінню Полацкую, Кірыла Тураўскага і інш.

Услед за У.Караткевічам асоба Францыска Скарыны яскрава выявілася ў вершах В.Віткі (паэма “Беларуская калыханка”), Я.Сіпакова “Кантрабанда” (з цыкла “Веча славянскіх балад”), А.Лойкі “Скарына – каралеўскі садоўнік на Градчанах”, П.Марціновіча “Скарына”, М.Арочкі “Судны дзень Скарыны” і шмат іншых.

Вялікая цікавасць да жыццёвага шляху выбітной асобы эпохі Адраджэння і Сярэднявечча, гуманіста, асветніка і першадрукара спадзвігнула А.Лойку ўзяцца за напісанне вялікага, па аб’ёме, і актуальнага па тэматыцы твора — рамана-эсэ “Францыск Скарына, альбо Сонца Маладзіковае”. А пасля пісаў: “У літаратуры асноўнае, на мой погляд, пачуць час у яго адметнасці, я б сказаў, вібрацыі, трымценні, пачуць музыку душы і мыслі чалавека ў пэўным часе. “Можа даследчыкі старабеларускай літаратуры менш адчулі душу Фрнцыска Скарыны як паэычную, трымцліва-музычную, узнёсла-літургічную. Адчуць яе і асабліва нейкім чынам замацаваць у форме – вось мая была задача <…>” [4, с.463].

Скарынінская тэма стала ўжо традыцыйнай у творах беларускіх паэтаў. З кожным годам павялічваецца цікавасць да гісторыі, да Сярэдневяковых асоб-асветнікаў, што не з’яўляецца незразумелай і невытлумачальнай тэндэнцыяй.

Вывучэнне спадчыны Ф.Скарыны пачалося ў канцы 18 стагоддзя. Вялікі ўклад у даследаванне жыцця і дзейнасці вялікага беларускага асветніка, яго выданняў, літаратурнай творчасці, поглядаў зрабілі рускія і беларускія скарыназнаўцы, асабліва У.Пічэта, П.Уладзіміраў, А.Фралоўскі, М.Шчакаціхін, а ў наш час – М.Алексютовіч, У.Анічэнка, А.Булыка, Г.Галенчанка, В.Дарашкевіч, А.Жураўскі, У.Калеснік, У.Конан, А.Коршунаў, Ю.Лабынцаў, В.Чамярыцкі і інш. Усяго Скарыніяна налічвае каля 4 тысяч розных публікацый, у тым ліку каля 100 кніг і брашур. Пра Ф.Скарыну даследчыкі адшукалі і апублікавалі больш за 50 дакументаў на лацінскай, чэшскай, старабеларускай мовах. Захавалася каля 320 экзэмпляраў выданняў Скарыны і іх фрагментаў, якія зберагаюцца ў розных бібліятэках, архівах і музеях свету, найбольш у Маскве і Санкт-Пецярбургу.

Найбольшую ўвагу першых савецкіх даследчыкаў беларускай культуры прыцягвала дзейнасць Ф.Скарыны. Як ацэньвае дзейнасць Ф.Скарыны ў сваім артыкуле М.Піятуховіч, што “дзейнасць Францішка Скарыны ў цэлым, дык трэба сказаць, што яна мае вялізарнае культурна-нацыянальнае значэнне. Яна служыць паказальнікам высокага культурнага ўзроўню, на якім стаяла Беларусь у XVI сталецці: храналагічна “Біблія” Фр.Скарыны займае трэцяе месца (першая нямецкая друкаваная “Біблія” з’явілася ў 1445 годзе, чэшская – у 1488, наша беларуская – у 1517—1519 годзе” [7, c.175]. Таксама, у гэтым жа артыкуле, вызначаецца стаўленне самаго даследчыка і асвятленне асновы дзейнасці Ф.Скарыны: “Францішак Скарына –сын свайго часу. Уся яго дзейнасць мае пэўную рэлігійную падставу. У сваіх прадмовах ён выяўляе схаластычныя погляды Сярэднявечча. Біблія – для яго крыніца ўсялякае мудрасці, крыніца ўсіх навук” [7, c.176].

Істотны ўклад у даследаванне светапогляду Ф.Скарыны ўнёс У.Пічэта. Ён характарызуе Францыска Скарыну як знакамітага доктара, гуманіста, дзейнасць якога – адданае служэнне свайму народу. [6, с. 317].

Вялікую ўвагу Ф.Скарыне ўдзялаяў Я.Карскі. У кнізе “Беларусы” аўтар адвёў шмат месца значнай асобе эпохі Адраджэння. Карскі высока ставіў дзейнасць Скарыны і лічыў, што ўсе яго выданні Бібліі – выключная ў многіх адносінах з’ява “заходнерускай” культуры. Дзейнасць Францыска Скарыны вельмі імпанавала Я.Карскаму, яго няўрымслівасць, незвычайная маштабнасць яго асветніцкай дзейнасці на карысць роднага народа. У асобе Ф.Скарыны, піша ён, “мы бачым у асобе Скарыны адукаванага чалавека свайго часу, які ні колькі не ўступае тагачасным заходнееўрапейскім дзеячам ні па сваім розуме, ні па энергіі і па сваіх высокіх задумах. <…> Не знаходзячы на радзіме вышэйшай навукі, ён падарожнічае па выбітных тагачасных заходнееўрапейскіх універсітэтах, дасягае вышэйшых ведаў і выкарыстоўвае іх на карысць свайму народу <…>” [3, с. 26].

М.А.Алексютовіч прысвяціў сваю працу харктарыстыцы грамадскіх і філасофскіх поглядаў выдатнага прадстаўнік прагрэсіўнай беларускай культуры пачатку XVI ст. – Францыску Скарыне. Але, як вядома, што імя Францыск (у дачыненні да Скарыны) мае розныя варыянты выкарыстання і ўсё залежыць ад погляду даследчыка, або пісьменніка. Так, М.А.Алексютовіч называе першадрукара не распаўсюджаным імем Францыск, а пачынае свой аповед пра жыццё і дзейнасць асветніка імем Геогій Францыск Скарына. Даследчык сцвярджае пра светапогляд Ф.Скарыны, што той, па сваіх філасофскіх погядах, “быў ідэалістам. У сувязі з сацыяльна-гістарычнымі прычынамі ён не мог тады вызваліцца з-пад уплыву тэалогіі і рэлігіі. Як і яго сучаснікі, ён глядзеў на свет вачыма веруючага чалавека, разглядаў біблію як крыніцу ведаў і


мудрасці” [1, c. 75]. Не толькі светапогляд цікавіў даследчыка, але таксама на старонках работы можна прасачыць адносіны і ацэнку дзейнасці Ф.Скарыны: “Скарына быў першым беларускім вучоным-гуманістам у самым шырокім і лепшым сэнсе гэтага слова. Яго погляды, ідэі прасякнуты любоўю да навукі і асветы, верай у сілу чалавечага розуму, глыбокай павагай да простых людзей, у якіх ён імкнуўся выхаваць высокія маральныя якасці” [1, с. 76]. Чалавечае шчасце, на думку даследчыка, у разуменні Ф.Скарыны, заключалася ў “занятках навукамі, у пастаянным разумовым і маральным
удасканальванні” [1, с. 94].

Увогуле даследаваннем творчасці Ф.Скарыны займаліся многія літаратуразнаўцы, з іх Н.Ю.Бярозкіна, Г.Я.Галенчанка, У.Ф.Конан, С.А.Падокшын і інш. Усе яны даследавалі літаратурную спадчыну першадрукара. С.А.Падокшын высвятляў асаблівасці філасофскай думкі Ф.Скарыны і яго сучаснікаў. Ён адзначаў, што “светапогляд Скарыны – узор пераважна каштоўнаснага, духоўна-практычнага асваення рэчаіснасці <…>” [5, c. 122]. Галоўным прынцыпам светапогляду Францыска Скарыны, даследчык лічыць “адраджэнчы антрапацэнтрызм, г.зн. вылучэнне на першы план праблемы зямнога прадвызначэння чалавека” [5, c. 123]. Таксама С.А.Падокшын вылучае асноўныя мэты, якія ўдалося ажыццявіць Ф.Скарыну падчас сваёй дзейнасці, а менавіта Ф.Скарына “значна пашырыў межы духоўна-маральнай свабоды чалавека, абвясціў права індывіда на адносна незалежнае вытлумачэнне біблейскіх тэкстаў <…>, пастуліраваў неабмежаванае права чалавека на пазнанне і творчасць <…>” [5, c. 123].

Францыск Скарына – вялікі патрыёт, верны і адданы сын свайго народа. Нягледзячы на тое што як асоба Скарына склаўся пераважна ў абстаноўцы заходнееўрапейскай культуры, ён не парваў сувязі з радзімай, не страціў нацыянальнай адметнасці, а ўсе сілы і веды, усю сваю энергію аддаў служэнню свайму народу, звярнуў на карысць народа. Не дзіўна, што патрыятызм ён узвёў на ўзровень вышэйшых грамадзянска-этычных каштоўнасцей.

Праблема светапогляду Францыска Скарыны і накіраванасці яго дзейнасці – гэта па сутнасці частка глабальнай праблемы станаўлення і развіцця беларускага народа як свядомага суб’екта гісторыі, фарміравання яго культуры, нацыянальнай самасвядомасці; гэта праблема шматвяковай барацьбы беларускага народа за сваё сацыяльнае вызваленне, нацыянальнае існаванне і дзяржаўную самастойнасць.


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

  • СОДЕРЖАНИЕ ЯЗЫК И ЛИТЕРАТУРА Антух К. С., ПысинаИ.С.
  • Анцімонік А. В.
  • Будько М.С.
  • Зайнобиддинова Г., Маллабоева С.
  • Крупица В. В.
  • Радкевич Э. С.
  • Хомцова Е.В.
  • Shpakovskaya V.V.
  • ЯЗЫК И ЛИТЕРАТУРА ТЕМА ДВОЙНИЧЕСТВА В ПОВЕСТИ Р. Л. СТИВЕНСОНА « СТРАННАЯ ИСТОРИЯ ДОКТОРА ДЖЕКИЛА И МИСТЕРА ХАЙДА»
  • ВОБРАЗНА-ВЫЯЎЛЕНЧЫЯ СРОДКІ Ў ПАЭЗІІ В. ТРЭНАС Анцімонік А. В. Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт
  • АСОБА ФРАНЦЫСКА СКАРЫНЫ Ў МАСТАЦКІМ І НАВУКОВЫМ АСВЯТЛЕННІ Бабровіч В.Д. Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт